Carl Maria
von Weber 
'Der Freischütz'  Ouverture

Der Freischütz wordt door velen beschouwd als de eerste echte Duitse romantische opera. Met zijn vernieuwende gebruik van typische kenmerken van de Duitse Romantiek schept Weber een betoverende atmosfeer, waarin hij Duitse folklore verbindt met het bovennatuurlijke en het landelijke. Der Freischütz wordt gezien als stamvader van de Duitse operatraditie die uiteindelijk bij Wagner zou uitkomen.
De ouverture biedt dramatische afwisselingen tussen C-majeur en mineur, en zet daarmee de toon voor de opera. Duistere, ingehouden chromatiek van de celli mondt plotseling uit in dramatische arpeggio’s, en herhalingen van rusteloze akkoorden worden geplaatst tegenover een zoete melodie van de klarinet, die de heldin Agathe vertegenwoordigt. De ouverture wordt vaak als zelfstandige compositie uitgevoerd.
Joseph
Haydn
Trompetconcert in Es

In de late achttiende eeuw werd de trompet meer en meer erkend als solo-instrument. Technische verbeteringen die ervoor zorgden dat het een volledig chromatisch instrument werd hieven de vroegere beperkingen op, en het repertoire groeide. In dit stadium was de trompet nog voorzien van kleppen — de ventielen zoals wij die nu kennen kwamen pas in gebruik rond 1830 — en het is voor dit kleppeninstrument dat Haydn zijn trompetconcert schreef, voor zijn oude vriend Anton Weidinger. Het bestaat uit drie delen, en bevat een grote rijkdom aan virtuoze momenten — van het lyrische en veeleisende langzame deel tot het opwindende vuurwerk van de cadens. Het slotdeel toont een ingehouden uitbundigheid, typisch voor al Haydns concertfinales.
In Haydns tijd werd het stuk niet meteen populair (misschien door het vreemde geluid van de kleppen), maar vandaag de dag is het een grote favoriet uit het trompetrepertoire, en misschien wel een van Haydns populairste concerten.
Ludwig
van Beethoven
Symfonie Nº3 ‘Eroica’

Beethovens derde symfonie is ook bekend als de ‘Eroica’ — een passende titel voor een van de grootste symfonieën ooit geschreven. Deze symfonie vormt een van fundamenten van de Romantiek — grote thema’s, krachtige gebaren, aangrijpende emotionele inhoud en een structuur die de heersende conventies van de sonatevorm vrijwel negeert. Het stuk wordt gezien als een mijlpaal die de overgang van Classicisme naar Romantiek markeert. Hoewel hij het oorspronkelijk schreef als eerbetoon aan Napoleon, scheurde Beethoven woedend de titelpagina uit zijn manuscript toen hij hoorde dat die zichzelf tot keizer had gekroond. Hij droeg het stuk vervolgens op aan prins Lobkowitz.
De symfonie staat in Es-groot en bestaat uit vier delen. Het eerste deel opent (net als de vijfde symfonie) met enkele donderende akkoorden voordat de celli in een brede beweging het eerste thema introduceren. Tegen de tijd dat we de doorwerking bereiken horen we harmonische spanning, rauwe dissonanten en lange passages met tegendraadse ritmes. Het tweede deel is een Marcia Funebre (treurmars) met een atmosfeer van ingehouden wanhoop. Dit deel volgt de driedelige structuur A-B-A, maar voordat het A-thema terugkeert biedt Beethoven eerst een emotionele en grootse fuga, gebaseerd op de omkering van het tweede thema. Het derde deel is een snel en levendig scherzo met trio, met grote dynamische contrasten en een opvallende rol voor de hoorns. Het triomfantelijke en opwindende slot-allegro bestaat uit een thema met variaties die zich bewegen tussen uiterste opgewektheid en diepe ellende. Dit alles moet zeer nieuw hebben geklonken voor de concertgangers van de vroege negentiende eeuw. De symfonie wijst vooruit naar het typisch negentiende-eeuwse genre van de programmamuziek, muziek waar een verhaal aan ten grondslag ligt.

© 2019 AmSO.